Het maken van foto's in de publieke ruimte ligt gevoelig in Oost Afrika. Ik heb het eerder gemerkt in Oeganda, Tanzania en Kenya en ook hier in Rwanda is het overduidelijk een onderwerp. `Consent' oftewel 'instemming' gaat bij CPF INEZA zelfs bij hun klanten uitdrukkelijk via een schriftelijke toestemming om foto's te gebruiken. Dat is nieuw voor mij.
Al die jaren dat ik fotografeer is instemming altijd al een onderwerp. En zonder dat er papierwerk aan te pas komt, wijst het zich doorgaans vanzelf.
Als ik aan de slag ga op een (goede doelen) project is de fotografie sowieso altijd even een onderwerp van gesprek met de leiding. En natuurlijk zoek ik een "OK bij de betrokkenen. Soms door het te bespreken, andere keren door even mijn camera in de lucht te steken en vragend te kijken: "Is this OK?" En daarbij is 'nee' natuurlijk ook een antwoord. Dat antwoord hoor ik hier wel vaker dan elders.
Als ik een OK krijg, is de spontaniteit er alleen wel van af. Gelukkig is er dan nog wel een oude fotografen-truc om na de 'echte' foto er bij het weggaan nog snel eentje te maken.
En soms is toestemming niet aan de orde: een overzichtsfoto van bijvoorbeeld een markt maak ik gewoon, met hier in Rwanda wel grotere terughoudendheid dan misschien op andere plekken.
Morgen gaan we met het team op pad om foto's te maken bij klanten die gebruik maken van de financiële diensten van CPF INEZA, de coöperatie voor (micro) kredieten waar ik nu vrijwilliger ben. Zij willen alleen foto's gebruiken met expliciete, schriftelijke toestemming van de betrokkenen.
Ik vraag me af of het echt nodig is om hun eigen klanten allemaal een handtekening te laten zetten zoals het plan is en of het niet gewoon genoeg is om een mondelinge toezegging te krijgen. Het zal een hele administratie worden, zeker als we een 'community meeting' willen vastleggen.
Ik heb het idee dat de overmatige zorgvuldigheid voortkomt uit cowboy-verhalen, aangewakkerd door de socials: dat er mensen enorme claims zouden hebben neergelegd en grote sommen hebben geïncasseerd vanwege gebruik van foto's waar ze zonder toestemming op staan. Ik heb het verhaal te vaak gehoord, meestal in overtreffende trap.
In Zambia (maar natuurlijk ook in Nederland en elders) heb ik voor klanten heel veel met foto's gewerkt zonder formeel gedoe. Als mensen achteraf bezwaar maken, is een foto zo van de website verwijderd, iets wat me nog nooit is overkomen (roep ik nu iets over me af?). Maar goed, we gaan het morgen natuurlijk doen zoals de klant het wil en met een pak formulieren op pad.
Omdat het zo lastig is beeldmateriaal te verzamelen hebben we van de week AI ingezet om beelden te genereren voor de website. Daarbij kozen we voor een hybride vorm: de echte foto is van Grace en Joy van het marketingteam (en dus in het echte kantoor), en daarbij hebben we Joy vervangen door een AI klant in pak. Vooralsnog ben ik om allerlei redenen huiverig om AI voor beeld te gebruiken, al helemaal voor de goede doelen en sociale ondernemingen. Waarom vertel ik in een blog als ik volgende maand in Ghana ben, daar wordt AI een belangrijk onderwerp bij de Webbeezwork.
Maar eerst morgen echte foto's maken.