Van Hemingway tot TikTok

Hoe we de mooiste plekken kapotliefhebben

Mijn eerste influencers

Aan het eind van mijn tienerjaren las ik een tijdje grote Engelstalige schrijvers: Graham Greene, Somerset Maugham en Ernest Hemingway. Hun boeken namen me mee naar de mooiste plekken ter wereld, met broeierige verhalen uit Azië en Afrika en zoektochten naar liefde en identiteit.

Ze gaven me ook een fascinatie voor beroemde hotels, waar hun hoofdpersonen achteloos afspraken maakten of langere tijd verbleven, soms om van Malaria te herstellen: de Oriental in Bangkok, de Raffles in Singapore, het Norfolk in Nairobi. Toen ik begin jaren tachtig als steward ging werken, kon ik er eindelijk een kijkje nemen. Overnachten lag ver boven mijn budget, maar een high tea lukte soms wel. De pracht en praal waren hun beste tijd allang voorbij, en juist dat vond ik prachtig.

Achteraf waren Greene, Maugham en Hemingway mijn eerste influencers.

Toen kwam Lonely Planet

De volgende influencers waren de gidsen van Lonely Planet. Hun redacteuren verzamelden alles wat je nodig had: hoe je aan treinkaartjes kwam ("Getting There & Away"), hoe je geld wisselde, waar je sliep en at, en natuurlijk wat je moest zien. Een vermelding in de gids kon een hotel of restaurantje heel groot maken.

Ik genoot van de bonte verzameling reizigers in plekken als het Kathmandu Guest House: lange avonden met een biertje rond het haardvuur op de binnenplaats, stoere verhalen en weer nieuwe tips voor plekken die je écht niet mocht missen. Daarmee was ik zelf ook onderdeel van het groeiend probleem: we trokken met z'n allen over dezelfde paden.

Afwijken van die paden leverde soms extra avontuur op. In 1999 kon ik ergens midden in Japan nergens geld wisselen om mijn hotel te betalen. Mijn travellers' cheques werden niet geaccepteerd en mijn creditcard ook niet. Met de taalbarrière erbij was het even spannend, maar zoals meestal kwam het uiteindelijk goed.

Van Tripadvisor naar TikTok

Google Maps en Tripadvisor namen het stokje over van Lonely Planet, tot de komst van social media. Nu wil bijna iedereen naar hetzelfde, en vooral TikTok stuurt de massa. Steden (Venetië), wijken (de Negen Straatjes, Place du Tertre), bezienswaardigheden (Angkor Wat) en bergen (Mount Everest en Kilimanjaro) raken overspoeld, en de populaire wildparken in Afrika evengoed.

"Each man kills the thing he loves," schreef Oscar Wilde.

Files in de savanne

Ik kwam hierop door een gesprek met Monika, een Duitse die hier vlakbij een mooie lodge runt. Ik had de beelden online al gezien: veertig jeeps rond een groepje leeuwen in de Serengeti en een lange rij safarivoertuigen langs de Mara-rivier, die de migratie van de gnoes bijna blokkeerde.

© National Geographic / Dreamstime

Overal in de wereld worstelen overheden met overtoerisme, en maatregelen komen meestal te laat. Botswana is een van de weinige landen dat al decennia geleden koos voor 'low volumes, high prices'. Dat lijkt te werken, al betekent het ook dat een safari er alleen weggelegd is voor een kleine groep zeer welgestelden.

Een andere manier van gastvrijheid

Ik ben nu voor PUM in Tanzania, bij een lodge van een sociaal ondernemer. De lodge steunt een lokale NGO en investeert veel in verduurzaming. Ook voor het dorp in de buurt maakt ze verschil: werkgelegenheid, steun aan een school, vergroening van de omgeving en onderhoud van de wegen.

PUM gaf recent aan dat er wel een eind gaat komen aan projecten die sec gericht zijn op groei van het toerisme. Jarenlang zorgde toerisme voor veel mensen in opkomende economieën voor werk, maar die groei hoeven we niet meer te ondersteunen. Nu gaat het om verduurzaming en responsible tourism. Ik mocht de afgelopen jaren al enkele van zulke projecten doen: Sapana Lodge, het Community Homestay Network en het Maasai Education Centre.

Responsible tourism is geen keurmerk, maar een manier van reizen en gastvrij zijn. Het geld van de toerist blijft in de lokale economie, via eerlijke lonen, lokaal eigenaarschap en directe aankopen. Natuur en leefgebieden worden beschermd en water, energie en afval zuinig beheerd. Lokale tradities worden gerespecteerd en bewoners praten mee.

Met de verwachte explosieve groei van het toerisme de komende jaren vrees ik dat het een achterhoedegevecht is. Maar niets doen is geen optie.